तृप्ती ढकाटे, पुण्यातील एका नामांकित महाविद्यालयात प्राध्यापक म्हणून काम करणाऱ्या, शिक्षणाच्या क्षेत्रात आपला ठसा उमटवणाऱ्या व्यक्ती. शिक्षण क्षेत्रातील तिची कारकीर्द नेहमीच प्रेरणादायक होती, पण तिच्या आयुष्याला एक वेगळीच दिशा मिळाली, जेव्हा तिने पर्यावरणपूरक आणि आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर अशा मशरूम शेतीच्या क्षेत्रात उडी घेतली.
शेतकीकडे वळण्याचा निर्णय
तृप्ती ढकाटे यांना लहानपणापासूनच निसर्ग आणि पर्यावरणाची आवड होती. प्राध्यापक म्हणून त्यांनी शेकडो विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक मार्गदर्शन दिले, पण आतून त्यांना काहीतरी वेगळं करण्याची इच्छा होती. एकदा त्यांच्या एका विद्यार्थ्याने आयोजित केलेल्या शाश्वत शेतीच्या कार्यशाळेत सहभागी झाल्यानंतर तृप्ती यांना मशरूम शेतीची माहिती मिळाली.
 |
| Edited by Vaishali, All Images Courtesy Trupti Dhakate |
मशरूम ही पीक कमीतकमी जागेत, कमी पाण्यावर आणि जास्त नफा देणारी असल्याचं त्यांना समजलं. भारतात मशरूमची मागणी झपाट्याने वाढत असताना यामध्ये प्रचंड संधी असल्याचे तृप्ती यांनी ओळखले. त्यांच्याकडे असलेल्या एका छोट्या जमिनीच्या तुकड्यावर हा प्रयोग करण्याचे त्यांनी ठरवले.
सुरुवातीच्या अडचणी
शैक्षणिक पार्श्वभूमीतून येत असल्यामुळे शेतीबाबत तृप्तींचं ज्ञान मर्यादित होतं. मशरूमची लागवड, पीक व्यवस्थापन, किटक नियंत्रण आणि उत्पादन प्रक्रियेतील विविध पद्धती शिकण्यासाठी त्यांनी ऑनलाइन कोर्सेस, कृषी कार्यशाळा, आणि शेतकऱ्यांच्या अनुभवांमधून ज्ञान मिळवलं.
Edited by Vaishali, All Images Courtesy Trupti Dhakate
सुरुवातीला त्यांना बाजारपेठेतील स्पर्धा, तांत्रिक अडचणी, आणि उत्पादन टिकवण्याबाबत अनेक अडथळे आले. परंतु, त्यांची चिकाटी आणि जिद्द यामुळे त्यांनी हळूहळू प्रत्येक समस्येवर मात केली.
तांत्रिक सुधारणा आणि नावीन्यता
तृप्ती यांनी मशरूम शेतीत आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर सुरू केला. त्यांनी ग्रीनहाऊस पद्धत, तापमान नियंत्रित उपकरणं आणि ऑर्गेनिक खतांचा वापर करून उत्पादनाचा दर्जा वाढवला. यामुळे त्यांच्या उत्पादनाला स्थानिक बाजारपेठेत मागणी वाढली.
त्यांनी "ऑइस्टर मशरूम" आणि "बटन मशरूम" अशा दोन प्रकारांवर लक्ष केंद्रित केलं, जे पोषणमूल्य आणि चव यासाठी प्रसिद्ध आहेत. शिवाय, त्यांनी स्थानिक शेतकऱ्यांशी भागीदारी केली आणि मशरूम उत्पादनासाठी लागणाऱ्या कच्च्या मालाची गुणवत्ता सुधारली.
आर्थिक प्रगती
तृप्तींच्या प्रयत्नांना सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला. सुरुवातीला त्यांनी फक्त स्थानिक बाजारपेठेत विक्री केली, पण नंतर त्यांनी रेस्टॉरंट्स, सुपरमार्केट्स, आणि थेट ग्राहकांना पुरवठा करण्यास सुरुवात केली.
त्यांनी एक छोटा उत्पादन केंद्र सुरू केला, ज्यामुळे स्थानिक महिलांना रोजगार मिळाला. फक्त दोन वर्षांत त्यांनी दर महिन्याला लाखोंचा नफा कमावण्यास सुरुवात केली. मशरूम उत्पादनाबरोबर त्यांनी "मशरूम पावडर," "मशरूम पिकल," आणि "मशरूम सूप" यांसारख्या प्रक्रिया केलेल्या उत्पादनांची निर्मिती केली, ज्यामुळे त्यांच्या व्यवसायाला वेगळी ओळख मिळाली.
सामाजिक आणि पर्यावरणीय परिणाम
तृप्तींच्या उपक्रमामुळे स्थानिक पातळीवर रोजगाराच्या संधी निर्माण झाल्या. विशेषतः महिलांना आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी बनवण्यात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.
तसेच, मशरूम शेती पर्यावरणपूरक असल्यामुळे पर्यावरणावर सकारात्मक परिणाम झाला. तृप्ती यांनी जैवविविधता जपण्यासाठी स्थानिक स्तरावर जनजागृती मोहीम हाती घेतली आणि शाश्वत शेतीची महत्त्वं लोकांना समजावून सांगितलं.
प्रेरणादायी यश
आज तृप्ती ढकाटे यांच्या मशरूम शेतीचे नाव राज्यभर पसरले आहे. त्यांनी आपले शिक्षण आणि शेती यांचा सुंदर संगम घडवून आणला आहे. त्यांचा हा प्रवास अनेकांसाठी प्रेरणादायी ठरला आहे, विशेषतः तरुण वर्गासाठी.
तृप्ती सांगतात, "शिक्षण हे प्रत्येक क्षेत्रात प्रगती करण्याचा मार्ग असतो. पण, आपल्या आवडीचं काम केलं तर आपण आयुष्यात अधिक आनंदी आणि समाधानी राहतो. मशरूम शेती माझ्यासाठी फक्त व्यवसाय नाही, तर पर्यावरणाच्या संरक्षणासाठी आणि समाजाच्या उन्नतीसाठी एक योगदान आहे."
| Edited by Vaishali, All Images Courtesy Trupti Dhakate |
निष्कर्ष
तृप्ती ढकाटे यांची कहाणी नवी वाट चोखाळण्याचा, कठीण प्रसंगी हार न मानण्याचा आणि समाजासाठी सकारात्मक बदल घडवण्याचा संदेश देते. त्यांनी दाखवून दिलं की, मेहनत, ज्ञान, आणि चिकाटी यांच्या जोरावर कोणत्याही क्षेत्रात यशस्वी होता येतं. आज तृप्ती यांच्या प्रयत्नांमुळे फक्त त्यांचं जीवनच बदललं नाही, तर त्यांनी इतरांनाही स्वप्नं बघण्याचं आणि ती पूर्ण करण्याचं बळ दिलं आहे.